LEMNISCATA
Matemàtiques, física, química…
La funció donada és:
$$\mathbf{f}(x, y, z) = \left( f_1(x, y, z), f_2(x, y, z) \right),$$
on:
$$f_1(x, y, z) = z \tan(x^2 – y^2),$$
$$f_2(x, y, z) = xy \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
La matriu Jacobiana $J_{\mathbf{f}}$ d’una funció $\mathbf{f}: \mathbb{R}^3 \to \mathbb{R}^2$ és una matriu $2 \times 3$ les files de la qual són els gradients de les components $f_1$ i $f_2$:
$$J_{\mathbf{f}} = \begin{bmatrix}
\frac{\partial f_1}{\partial x} & \frac{\partial f_1}{\partial y} & \frac{\partial f_1}{\partial z} \\
\frac{\partial f_2}{\partial x} & \frac{\partial f_2}{\partial y} & \frac{\partial f_2}{\partial z}
\end{bmatrix}.$$
Calculem cada derivada parcial i les avaluem en el punt $(x, y, z) = (2, -2, 2)$.
La primera component és:
$$f_1(x, y, z) = z \tan(x^2 – y^2).$$
$$\frac{\partial f_1}{\partial x} = \frac{\partial}{\partial x} \left[ z \tan(x^2 – y^2) \right].$$
Com que $z$ i $y$ són constants respecte a $x$, apliquem la regla del producte i la regla de la cadena:
$$\frac{\partial f_1}{\partial x} = z \cdot \frac{\partial}{\partial x} \left[ \tan(x^2 – y^2) \right].$$
La derivada de $\tan(u)$ és $\sec^2(u) \cdot \frac{\partial u}{\partial x}$, amb $u = x^2 – y^2$. Llavors:
$$\frac{\partial}{\partial x} \left[ \tan(x^2 – y^2) \right] = \sec^2(x^2 – y^2) \cdot \frac{\partial}{\partial x} (x^2 – y^2).$$
$$\frac{\partial}{\partial x} (x^2 – y^2) = 2x.$$
Per tant:
$$\frac{\partial f_1}{\partial x} = z \sec^2(x^2 – y^2) \cdot 2x = 2xz \sec^2(x^2 – y^2).$$
$$\frac{\partial f_1}{\partial y} = \frac{\partial}{\partial y} \left[ z \tan(x^2 – y^2) \right].$$
Ara $x$ i $z$ són constants:
$$\frac{\partial f_1}{\partial y} = z \cdot \frac{\partial}{\partial y} \left[ \tan(x^2 – y^2) \right].$$
$$\frac{\partial}{\partial y} \left[ \tan(x^2 – y^2) \right] = \sec^2(x^2 – y^2) \cdot \frac{\partial}{\partial y} (x^2 – y^2).$$
$$\frac{\partial}{\partial y} (x^2 – y^2) = -2y.$$
Per tant:
$$\frac{\partial f_1}{\partial y} = z \sec^2(x^2 – y^2) \cdot (-2y) = -2yz \sec^2(x^2 – y^2).$$
$$\frac{\partial f_1}{\partial z} = \frac{\partial}{\partial z} \left[ z \tan(x^2 – y^2) \right].$$
Com que $\tan(x^2 – y^2)$ no depèn de $z$:
$$\frac{\partial f_1}{\partial z} = \tan(x^2 – y^2) \cdot 1 = \tan(x^2 – y^2).$$
La segona component és:
$$f_2(x, y, z) = xy \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial x} = \frac{\partial}{\partial x} \left[ xy \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right].$$
Com que ( y ) i ( \ln\left(\frac{z}{2}\right) ) són constants respecte a $x$:
$$\frac{\partial f_2}{\partial x} = y \ln\left(\frac{z}{2}\right) \cdot 1 = y \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial y} = \frac{\partial}{\partial y} \left[ xy \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right].$$
Ara $x$ i $\ln\left(\frac{z}{2}\right)$ són constants:
$$\frac{\partial f_2}{\partial y} = x \ln\left(\frac{z}{2}\right) \cdot 1 = x \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial z} = \frac{\partial}{\partial z} \left[ xy \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right].$$
Com que $xy$ és constant respecte a $z$:
$$\frac{\partial f_2}{\partial z} = xy \cdot \frac{\partial}{\partial z} \left[ \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right].$$
Sabem que:
$$\ln\left(\frac{z}{2}\right) = \ln(z) – \ln(2).$$
Llavors:
$$\frac{\partial}{\partial z} \left[ \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right] = \frac{\partial}{\partial z} \left[ \ln(z) – \ln(2) \right] = \frac{1}{z}.$$
Per tant:
$$\frac{\partial f_2}{\partial z} = xy \cdot \frac{1}{z} = \frac{xy}{z}.$$
La matriu Jacobiana és:
$$J_{\mathbf{f}} = \begin{bmatrix}
2xz \sec^2(x^2 – y^2) & -2yz \sec^2(x^2 – y^2) & \tan(x^2 – y^2) \\
y \ln\left(\frac{z}{2}\right) & x \ln\left(\frac{z}{2}\right) & \frac{xy}{z}
\end{bmatrix}.$$
Substituïm $x = 2$, $y = -2$, $z = 2$.
$$\frac{\partial f_1}{\partial x} = 2xz \sec^2(x^2 – y^2).$$
Calculem $x^2 – y^2$:
$$x^2 – y^2 = 2^2 – (-2)^2 = 4 – 4 = 0.$$
Llavors:
$$\sec^2(x^2 – y^2) = \sec^2(0) = \frac{1}{\cos^2(0)} = \frac{1}{1} = 1.$$
Substituïm:
$$\frac{\partial f_1}{\partial x} = 2 \cdot 2 \cdot 2 \cdot 1 = 8.$$
$$\frac{\partial f_1}{\partial y} = -2yz \sec^2(x^2 – y^2).$$
Ja tenim $\sec^2(0) = 1$. Substituïm:
$$\frac{\partial f_1}{\partial y} = -2 \cdot (-2) \cdot 2 \cdot 1 = 8.$$
$$\frac{\partial f_1}{\partial z} = \tan(x^2 – y^2).$$
$$\tan(x^2 – y^2) = \tan(0) = 0.$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial x} = y \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
$$\frac{z}{2} = \frac{2}{2} = 1, \quad \ln(1) = 0.$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial x} = (-2) \cdot 0 = 0.$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial y} = x \ln\left(\frac{z}{2}\right).$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial y} = 2 \cdot 0 = 0.$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial z} = \frac{xy}{z}.$$
$$\frac{\partial f_2}{\partial z} = \frac{2 \cdot (-2)}{2} = \frac{-4}{2} = -2.$$
La matriu Jacobiana en $(2, -2, 2)$ és:
$$J_{\mathbf{f}}(2, -2, 2) = \begin{bmatrix}
8 & 8 & 0 \\
0 & 0 & -2
\end{bmatrix}.$$
La matriu Jacobiana de la funció $\mathbf{f}(x, y, z) = \left( z \tan(x^2 – y^2), xy \ln\left(\frac{z}{2}\right) \right)$ en el punt $(2, -2, 2)$ és:
$$\boxed{\begin{bmatrix}
8 & 8 & 0 \\
0 & 0 & -2
\end{bmatrix}}$$